Υπάρχουν στιγμές που η καλή πρόθεση δεν αρκεί. Κι όταν πρόκειται για έναν καλλιτέχνη όπως εσύ, Χρήστο, που έχεις σταθεί στο πλευρό της ελληνικής μειονότητας της Βορείου Ηπείρου και έχεις υψώσει τη φωνή σου με τόλμη, η ευθύνη γίνεται διπλή. Η πρόσφατη εμφάνισή σου στη Χιμάρα, σε μια εκδήλωση διοργανωμένη από ανθρώπους που ενσαρκώνουν τη συνέχιση της πολιτικής φίμωσης και αδικίας εις βάρος της μειονότητας, προκάλεσε – και δικαίως – σάλο.
Δεν θα ήταν δίκαιο να παραβλέψουμε τη φιλανθρωπική σου πρόθεση. Η επιλογή να διατεθεί η αμοιβή σου σε κοινωφελείς σκοπούς είναι συγκινητική και απολύτως σεβαστή. Όμως, όσο αγνή και αν είναι η πρόθεση, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται μια τέτοια πράξη μετρά εξίσου – αν όχι περισσότερο. Όταν μια πολιτιστική εκδήλωση γίνεται βιτρίνα για την εξουσία και εργαλείο πολιτικής εκμετάλλευσης, ακόμα και το τραγούδι κινδυνεύει να χρησιμοποιηθεί ως άλλοθι.
Η Χιμάρα δεν είναι μια ουδέτερη σκηνή. Είναι ένας τόπος με μνήμη, πικρία και συνεχιζόμενη καταπίεση. Εκεί φυλακίστηκε ένας εκλεγμένος δήμαρχος. Εκεί καταπατήθηκαν περιουσίες. Εκεί οι άνθρωποι νιώθουν ότι η φωνή τους δεν ακούγεται. Και όταν κάποιος που έχει γίνει φωνή αυτής της κοινότητας –όπως εσύ– εμφανίζεται δίπλα σε εκείνους που τους φιμώνουν, ακόμα και άθελά του, το τραύμα μεγαλώνει.
Δεν είναι καταδικαστέο το να κάνεις λάθος. Είναι ανθρώπινο. Και η ειλικρίνεια με την οποία παραδέχτηκες ότι «τσίμπησες σαν χάνος» δείχνει ήθος. Αλλά αυτό το “χάσιμο” έγινε μπροστά στα μάτια ανθρώπων που δεν έχουν την πολυτέλεια να κάνουν λάθη χωρίς συνέπειες. Για αυτούς, η συμμετοχή σου δεν ήταν απλώς μια καλλιτεχνική επιλογή — ήταν ένα σύμβολο αποδοχής μιας κατάστασης που τους πληγώνει καθημερινά.
Η πολιτική εκμετάλλευση της συναυλίας δεν ήταν δύσκολο να προβλεφθεί. Και είναι εδώ που η ευθύνη του δημόσιου προσώπου γίνεται καθοριστική. Όταν εκπέμπεις πολιτισμό σε εδάφη όπου ο πολιτισμός συνδέεται άρρηκτα με την επιβίωση της ταυτότητας, δεν είσαι ποτέ «μόνο καλλιτέχνης». Είσαι φορέας μηνυμάτων — η παρουσία σου νομιμοποιεί, ενίοτε, και το αφήγημα όσων σε πλαισιώνουν.
Ας μείνει όμως κάτι θετικό από αυτή τη δυσάρεστη υπόθεση: μια ευκαιρία για βαθύτερο αναστοχασμό. Όχι μόνο για εσένα, αλλά και για όλους εμάς που πιστεύουμε στη δύναμη της τέχνης να γιατρεύει, αλλά και να διαφωτίζει. Γιατί, ναι, το «διαίρει και βασίλευε» είναι διαχρονικό. Όμως μπορεί να απαντηθεί μόνο με ενσυναίσθηση, γνώση και προσεκτική επιλογή πλευρών.
Και οι πλευρές, σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν είναι θέμα κόμματος. Είναι θέμα αλήθειας, αξιοπρέπειας και ιστορικής συνέπειας. Και εκεί, όσοι έχουν φωνή, οφείλουν να την υψώνουν με σοφία. Διότι η τέχνη που αγαπάμε, δεν είναι ποτέ αθώα. Είναι πάντα πολιτική – με την ευγενέστερη έννοια του όρου.
Χρήστο, το κοινό σου δεν ζητά αλάθητους ήρωες. Ζητά ανθρώπους που όταν σφάλλουν, μαθαίνουν, και όταν σιωπούν, το κάνουν για να ξαναμιλήσουν πιο δυνατά. Με περισσότερη επίγνωση. Με καθαρή συνείδηση. Με αλήθεια.