Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα σχεδόν άθικτο ψηφιδωτό ηλικίας 1.500 ετών στη βυζαντινή πόλη Δάρα (στα ελληνικά: Δάρας), που βρίσκεται στην περιοχή Αρτουκλού, στη νοτιοανατολική Τουρκία. Η ανακάλυψη αυτή προστίθεται στις πολυάριθμες αρχαιολογικές ευρεθείσες στο ιστορικό αυτό κέντρο της Βυζαντινής περιόδου.
Το ψηφιδωτό, που εκτείνεται σε επιφάνεια περίπου 50 τετραγωνικών μέτρων, εντοπίστηκε σε οικιστικό κτίσμα κοντά στην αρχαία αγορά της πόλης. Διακρίνεται για τα εξαιρετικά καλοδιατηρημένα γεωμετρικά σχέδιά του, μεταξύ των οποίων κυματιστά και ρομβοειδή μοτίβα. Η ευρύτερη περιοχή αποκαλύπτει και άλλα σημαντικά κατάλοιπα, όπως ρωμαϊκά καταστήματα, εργαστήρια και ένα ιδιαίτερα προηγμένο σύστημα ύδρευσης.
Η ανασκαφική ομάδα εντόπισε επίσης νομίσματα που επέτρεψαν τη χρονολόγηση του ψηφιδωτού στην περίοδο της βασιλείας του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α’, μεταξύ 527 και 565 μ.Χ. Πιθανολογείται ότι το έργο είχε ανακαινιστεί ήδη από την αρχαιότητα, γεγονός που συνέβαλε στη θαυμάσια διατήρησή του επί περισσότερο από μία χιλιετία.
Η πόλη της Δάρας ιδρύθηκε από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, επίσης γνωστή ως Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ως στρατιωτικό φρούριο ενάντια στην αυτοκρατορία των Σασσανιδών, που ήταν το τελευταίο μεγάλο προϊσλαμικό περσικό κράτος. Βρίσκεται περίπου 30 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της πόλης Μαρντίν και αναδείχθηκε σε σημαντικό εμπορικό, στρατηγικό και θρησκευτικό κέντρο της Μεσοποταμίας.
Ο αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει πολυάριθμα σημαντικά κτίσματα, όπως εκκλησία, παλάτι, νεκρόπολη, οπλοστάσιο, φυλακή και μια αρχαία δεξαμενή ύδατος.
Το ψηφιδωτό αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ελληνόφωνης βυζαντινής τέχνης, η οποία επικρατούσε σε όλη την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η τέχνη εκείνης της εποχής συχνά περιλάμβανε συμβολικά και γεωμετρικά μοτίβα, όπως ακριβώς παρατηρούνται και στη Δάρα. Αν και η πόλη σήμερα βρίσκεται εντός των συνόρων της Τουρκίας, η αρχιτεκτονική και οι διακοσμητικές τέχνες της – συμπεριλαμβανομένου του νέου αυτού ψηφιδωτού – διαμορφώθηκαν από τις ελληνικές παραδόσεις και την ορθόδοξη χριστιανική πίστη που κυριαρχούσε τότε.
Ο επικεφαλής της αρχαιολογικής αποστολής, Ντεβρίμ Χασάν Μεντεσέ, ανέφερε ότι η Δάρα φημίζεται για τον πλούτο των ψηφιδωτών της, ιδιαίτερα στην αγορά και στις γύρω κατοικίες. Όπως δήλωσε, έχουν βρεθεί και άλλες φορές ψηφιδωτά στην περιοχή, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που αποκαλύφθηκε ένα τόσο μεγάλο και αδιάσπαστο έργο.
Οι ανασκαφές στην περιοχή της Δάρας συνεχίζονται εδώ και περίπου τέσσερις δεκαετίες, ενώ οι προσπάθειες εντάθηκαν τα τελευταία χρόνια, αφότου ο χώρος συμπεριλήφθηκε στο εθνικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού με τίτλο «Κληρονομιά για το Μέλλον», που στοχεύει στην ενίσχυση της προστασίας και της επιστημονικής έρευνας σε σημαντικά αρχαιολογικά σημεία της Τουρκίας.
Ο τοπικός διευθυντής Πολιτισμού και Τουρισμού, Αϊχάν Γιοκ, χαρακτήρισε το ψηφιδωτό ως μια εξαιρετική ανακάλυψη. Όπως δήλωσε στο Πρακτορείο Anadolu, «πρόκειται για ένα μοναδικό εύρημα, που παρέμεινε ανέπαφο για 1.500 χρόνια».
Επιγραφές που βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή μαρτυρούν ότι η Δάρα αποτελούσε και προορισμό θρησκευτικών προσκυνημάτων, ενισχύοντας έτσι την αντίληψη πως η πόλη είχε ευρύτερη σημασία πέραν της στρατιωτικής. Στην ακμή της, λέγεται πως φιλοξενούσε έως και 25.000 στρατιώτες και λειτουργούσε ως πύλη για το εμπόριο και τη λατρεία στη Μεσοποταμία.
Παρά τις καιρικές δυσκολίες που παρουσιάζονται ανά εποχές, οι ανασκαφικές ομάδες συνεχίζουν να φέρνουν στο φως νέα τμήματα της εκτεταμένης αρχαίας πόλης, μεταξύ αυτών τα τείχη, νεκροταφεία, δεξαμενές και δημόσιοι χώροι.
Το πρόσφατα ανακαλυφθέν ψηφιδωτό αναμένεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον για τον αρχαιολογικό χώρο, προσελκύοντας περισσότερους επισκέπτες και ερευνητές σε μία από τις σημαντικότερες αρχαίες πόλεις της νοτιοανατολικής Τουρκίας.