Μετά το κλείσιμο της κάλπης και τα πρώτα ασφαλή αποτελέσματα, είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η αντιπολίτευση στην Αλβανία – και κυρίως το Δημοκρατικό Κόμμα (Partia Demokratike PD)– όχι μόνο δεν κατάφερε να ανατρέψει το υπάρχον καθεστώς, αλλά ούτε καν να συγκροτήσει μια αξιόπιστη εναλλακτική αφήγηση. Το αποτέλεσμα δεν ήρθε απροσδόκητα. Ήταν το λογικό επακόλουθο μιας πολιτικής που ποντάρει ξανά και ξανά στο ίδιο παλιό χαρτί, ελπίζοντας ότι αυτή τη φορά θα τραβηχτεί ο άσσος.
Η ηγεσία του PD, με τον Σαλί Μπερίσα να εμφανίζεται σχεδόν ως ιστορικό μνημείο, έκανε μια εκστρατεία που είχε περισσότερο χαρακτήρα προσωπικής εξιλέωσης παρά πολιτικής πρότασης. Όταν η κοινωνία φωνάζει για ανανέωση και σοβαρότητα, το PD απαντά με κασέτες από τη δεκαετία του ’90. Και μάλιστα με κακή ποιότητα ήχου. Το «επιστρέφω γιατί με πολεμούν» ίσως να ακούγεται ωραίο σε συγκεντρώσεις, αλλά δεν φτάνει για να πείσεις τον άνεργο, τον νέο, τον γιατρό που έφυγε στο εξωτερικό.
Το πιο εντυπωσιακό – και ταυτόχρονα απογοητευτικό – ήταν ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) έκανε μια εκστρατεία σχεδόν της πλάκας: ασαφής, τεμπέλικη, χωρίς ουσία. Ένα αφήγημα “θα συνεχίσουμε” χωρίς να εξηγούν τι, πώς, και γιατί. Και όμως, το PD ούτε αυτό δεν κατάφερε να το εκμεταλλευτεί. Δεν υπήρξε καν το πολιτικό ένστικτο να αναδείξουν την αδυναμία του αντιπάλου. Αντί να αξιοποιήσουν το κενό, το γέμισαν με τα δικά τους κενά.
Ένας LaCivita δεν φέρνει την άνοιξη
Η συνεργασία με τον Chris LaCivita πρόσθεσε λίγο χολιγουντιανό δράμα στην υπόθεση, αλλά δεν έσωσε την κεντρική αδυναμία: δεν υπάρχει πρόταση. Μόνο ένταση, επίθεση, και μια σταθερή άρνηση να απαντήσουν σε βασικά ερωτήματα. Ποια είναι η πρότασή τους για το κράτος; Για την παιδεία; Για την αξιοκρατία; Το PD φάνηκε να πιστεύει ότι το όνομα και μόνο αρκεί. Δεν αρκεί. Και δεν φταίνε οι άλλοι που δεν το πίστεψαν. Φταίει το ίδιο το κόμμα που παρουσιάστηκε πιο παλιό κι από το παλιό. Οι λίγες φωνές ανανέωσης είτε αγνοήθηκαν, είτε φιμώθηκαν, είτε απλώς έμειναν στα social media. Και όσο κι αν λέγεται πως το PD είναι «μεγάλη παράταξη», το μέγεθος χωρίς ουσία δεν σημαίνει τίποτα.
Αλλά και οι πολίτες έχουν ευθύνη. Ναι, το PS είναι εξουσία για χρόνια. Ναι, έχει φθορά, σκάνδαλα, κουρασμένα πρόσωπα. Και παρ’ όλα αυτά, ψηφίστηκε ξανά. Δεν μπορούμε να λέμε συνέχεια ότι δεν έχουμε επιλογές και να διαλέγουμε ό,τι ήδη ξέρουμε. Δεν είναι όλα θέμα κομματικής ταυτότητας. Είναι και θέμα ψυχολογίας, φόβου, βολής. Και αυτή η ψήφος από «συνήθεια» ή από «δεν αλλάζει τίποτα» είναι μέρος του προβλήματος. Όταν επιλέγεις κάτι που ήδη ξέρεις ότι δεν λειτουργεί, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το σύστημα – είναι και η αντοχή σου στη μετριότητα.
Η επόμενη μέρα είναι δύσκολη. Όχι γιατί το PS κέρδισε. Αλλά γιατί δεν έχει μείνει σχεδόν κανείς να το αμφισβητήσει με τρόπο σοβαρό, πειστικό, δημιουργικό.
Το PD πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει να λειτουργεί σαν πολιτικό μαυσωλείο ή να γίνει ξανά κάτι ζωντανό. Και η κοινωνία; Η κοινωνία πρέπει να σταματήσει να κάνει ότι εκπλήσσεται. Ψηφίζεις αυτό που ανέχεσαι. Και αν ανέχεσαι το λίγο, δεν θα πάρεις ποτέ το καλύτερο.