Την ώρα που πολλές χώρες πλησιάζουν την πλήρη μετάβαση σε ηλεκτρονικές πληρωμές, η κατάσταση στην Αλβανία παραμένει διαφορετική. Οι Αλβανοί συνεχίζουν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα μετρητά, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως για τις καθημερινές συναλλαγές. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Τράπεζας της Αλβανίας, η πλειονότητα των καταναλωτικών πληρωμών εξακολουθεί να πραγματοποιείται με φυσικό χρήμα. Η κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο την πλήρη κατάργηση των μετρητών έως το 2030. Το ερώτημα είναι πώς μπορεί να μετατραπεί η Αλβανία σε μια οικονομία χωρίς μετρητά.
Οι πρώτες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση ξεκίνησαν το 2024. Το Υπουργείο Οικονομικών εκπόνησε τη Μεσοπρόθεσμη Στρατηγική Εσόδων για την περίοδο 2024-2027, η οποία περιλαμβάνει ως βασικό στόχο τη μείωση των συναλλαγών με μετρητά. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, προβλέπεται η εφαρμογή μιας σειράς φορολογικών μέτρων. Έως το τέλος του 2026 αναμένεται να τεθεί όριο στις συναλλαγές με μετρητά μεταξύ ιδιωτών, να μειωθεί το όριο πληρωμών με μετρητά μεταξύ επιχειρήσεων από το σημερινό ποσό των 150.000 λεκ, δηλαδή περίπου 1.430 ευρώ, και να καθιερωθούν κανόνες για τον εντοπισμό φορολογουμένων που τεχνητά διασπούν τα τιμολόγια προκειμένου να αποφύγουν τα νομικά όρια ή παρουσιάζουν ασυνήθιστα υψηλό όγκο συναλλαγών με μετρητά σε σύγκριση με παρόμοιες επιχειρήσεις. Παράλληλα, ως το τέλος του έτους αναμένεται να μειωθούν οι προμήθειες για τη χρήση POS, έπειτα από συμφωνία μεταξύ του Υπουργείου Οικονομικών, της Τράπεζας της Αλβανίας και της Ένωσης Τραπεζών.
Από την 1η Μαΐου ξεκίνησε και η εφαρμογή του προγράμματος της αμερικανικής εταιρείας Mastercard, το οποίο προβλέπει τη δωρεάν παροχή 4.750 τερματικών POS. Την ίδια στιγμή, η Τράπεζα της Αλβανίας προχωρά σε τροποποιήσεις της ρύθμισης που διέπει το σύστημα εκκαθάρισης μικροπληρωμών, με στόχο τη μείωση των προμηθειών, τόσο για συναλλαγές στα ταμεία όσο και – κυρίως – για πληρωμές μέσω e-banking. Για παράδειγμα, για ηλεκτρονικές πληρωμές έως 1.000.000 λεκ, δηλαδή περίπου 9.500 ευρώ, η προμήθεια δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 50 λεκ, δηλαδή λιγότερο από 0,50 ευρώ.
Η βαθιά ριζωμένη κουλτούρα χρήσης μετρητών στην Αλβανία, τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων, η απουσία POS σε πολλά σημεία πώλησης λόγω υψηλών τραπεζικών χρεώσεων, το υψηλό επίπεδο παραοικονομίας και η παρουσία παράνομου χρήματος, αποτελούν βασικούς λόγους που διατηρούν μεγάλη ποσότητα φυσικού χρήματος εκτός του τραπεζικού συστήματος. Επιπλέον, η περιορισμένη εμπιστοσύνη στις τράπεζες, η προτίμηση για συναλλαγές με μετρητά, το χαμηλό επίπεδο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και η γενικευμένη αντίσταση στην αλλαγή, ενισχύουν ακόμη περισσότερο την τάση αυτή.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το ποσό των μετρητών που κυκλοφορεί εκτός τραπεζών στην Αλβανία ανέρχεται σε περίπου 434 δισεκατομμύρια λεκ, δηλαδή πάνω από 4 δισεκατομμύρια ευρώ. Στο τέλος του πρώτου πενταμήνου του έτους καταγράφηκε νέο ρεκόρ, με την αξία των μετρητών εκτός τραπεζών να αυξάνεται κατά 1,1% ή περίπου 4,9 δισεκατομμύρια λεκ, δηλαδή περίπου 46,5 εκατομμύρια ευρώ, σε σύγκριση με τον Απρίλιο.