Αυτή η αποκαλυπτική έρευνα του BBC φωτίζει τον κύριο τρόπο διακίνησης κοκαΐνης από τη Νότια Αμερική προς την Ευρώπη, με επίκεντρο τον ρόλο της Αλβανικής μαφίας και τη βαθιά διείσδυσή της στον Ισημερινό. Το ρεπορτάζ καταγράφει πώς η αυξανόμενη ευρωπαϊκή ζήτηση ναρκωτικών τροφοδοτεί μια θανατηφόρα αλυσίδα εγκλήματος, διαφθοράς και βίας. Χαρακτηριστικά, ένα μέλος συμμορίας αποκαλύπτει την απειλητική πίεση που δέχονται οι τοπικοι έμποροι ναρκωτικών: «Η αλβανική μαφία με καλούσε και έλεγε: ‘Θέλουμε να στείλουμε 500 κιλά ναρκωτικά’. Αν δεν δεχτείς, σε σκοτώνουν».
Ο Σέσαρ (όνομα αλλαγμένο για λόγους ασφαλείας) είναι μέλος της συμμορίας Latin Kings στον Ισημερινό. Εντάχθηκε στο δίκτυο της Αλβανικής μαφίας μέσω ενός διεφθαρμένου αστυνομικού της υπηρεσίας καταπολέμησης ναρκωτικών. Η μαφία αυτή, από τις πιο δραστήριες στην Ευρώπη, έχει εδραιώσει παρουσία στον Ισημερινό, όπου ελέγχει πλέον μεγάλο μέρος της διακίνησης κοκαΐνης από τη Νότια Αμερική προς την Ευρώπη.
Παρότι ο Ισημερινός δεν παράγει κοκαΐνη, περίπου το 70% της παγκόσμιας ποσότητας περνά σήμερα από τα λιμάνια του, σύμφωνα με τον πρόεδρο της χώρας, Ντανιέλ Νομπόα. Το ναρκωτικό φτάνει από την Κολομβία και το Περού – τους δύο μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως.
Η αστυνομία αναφέρει ότι το 2024 κατέσχεσε τη μεγαλύτερη ποσότητα παράνομων ουσιών στην ιστορία της χώρας, κυρίως κοκαΐνη, κάτι που δείχνει ότι οι εξαγωγές αυξάνονται. Οι συνέπειες είναι θανατηφόρες: τον Ιανουάριο του 2025 καταγράφηκαν 781 ανθρωποκτονίες, ο πιο αιματηρός μήνας των τελευταίων ετών, με πολλές από αυτές να σχετίζονται με το εμπόριο ναρκωτικών.
Ο Σέσαρ, σήμερα 36 ετών, άρχισε να συνεργάζεται με καρτέλ στα 14 του, λόγω έλλειψης επαγγελματικών ευκαιριών. Οι Αλβανοί, όπως λέει, ήθελαν «κάποιον να λύνει προβλήματα». Εκείνος γνώριζε τους φύλακες των λιμανιών, τους οδηγούς, ακόμη και τους υπευθύνους των καμερών ασφαλείας. Τους δωροδοκούσε για να διευκολύνει τη μεταφορά ναρκωτικών ή για να κάνουν τα στραβά μάτια.
Η κοκαΐνη αποθηκεύεται σε αποθήκες μέχρι να επιλεγεί κάποιο κοντέινερ που πρόκειται να φύγει από το λιμάνι για την Ευρώπη. Τα κυκλώματα χρησιμοποιούν τρεις κύριες μεθόδους: τοποθετούν το ναρκωτικό πριν φτάσει το φορτίο στο λιμάνι, το εισάγουν στο κοντέινερ εντός λιμανιού ή το προσκολλούν στο πλοίο ενώ αυτό βρίσκεται στη θάλασσα.
Ο Σέσαρ έχει βγάλει μέχρι και 3.000 δολάρια για μία τέτοια αποστολή, αλλά τονίζει ότι το κίνητρο δεν είναι μόνο τα χρήματα: «Αν δεν κάνεις αυτό που σου ζητούν οι Αλβανοί, σε σκοτώνουν». Παραδέχεται πως αισθάνεται τύψεις, κυρίως για τα «παράπλευρα θύματα», αλλά ρίχνει το φταίξιμο στις χώρες κατανάλωσης. «Αν συνεχίσει να αυξάνεται η κατανάλωση, θα αυξάνεται και η διακίνηση. Δεν θα σταματήσει ποτέ», λέει. «Αν τη σταματήσουν εκεί, θα τελειώσει και εδώ».
Στην αλυσίδα αυτή δεν εμπλέκονται μόνο μέλη συμμοριών. Ο Χουάν (όνομα αλλαγμένο) είναι οδηγός φορτηγού. Μια μέρα μετέφερε φορτίο με τόνο και παρατήρησε πως κάτι δεν πήγαινε καλά: η αποθήκη ήταν νοικιασμένη, χωρίς κανένα σήμα εταιρείας. Δύο μήνες αργότερα είδε στις ειδήσεις ότι το φορτίο κατασχέθηκε στο Άμστερνταμ, γεμάτο ναρκωτικά. «Δεν είχαμε ιδέα», λέει.
Άλλοι οδηγοί μεταφέρουν ναρκωτικά χωρίς να το ξέρουν, ενώ κάποιοι εξαναγκάζονται υπό την απειλή θανάτου. Οι ευρωπαϊκές συμμορίες προσελκύονται από τη γεωγραφική θέση του Ισημερινού αλλά και από τις νόμιμες εξαγωγές του – όπως οι μπανάνες – που αποτελούν ιδανικό κάλυμμα για τη διακίνηση.
Ο Χοσέ Αντόνιο Ιδάλγο, εκπρόσωπος της βιομηχανίας μπανάνας, αναφέρει ότι το 66% των κοντέινερ που φεύγουν από τη χώρα περιέχουν μπανάνες και σχεδόν το 30% από αυτά κατευθύνονται στην Ε.Ε., όπου η κατανάλωση κοκαΐνης αυξάνεται. Ορισμένα κυκλώματα δημιουργούν εικονικές εταιρείες εισαγωγών/εξαγωγών για να νομιμοποιούν τις δραστηριότητές τους.
Ο εισαγγελέας Χοσέ (ψευδώνυμο), που στοχοποιεί το οργανωμένο έγκλημα, εξηγεί ότι οι ευρωπαίοι διακινητές εμφανίζονται ως επιχειρηματίες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Ντρίταν Γκίκα, ένας από τους πιο ισχυρούς ηγέτες της Αλβανικής μαφίας στον Ισημερινό, ο οποίος κατηγορείται ότι είχε συμφέροντα σε εταιρείες μπανάνας και στην Ευρώπη και τις χρησιμοποιούσε για να εξάγει κοκαΐνη. Ο ίδιος διαφεύγει, αλλά συνεργάτες του έχουν καταδικαστεί έπειτα από διεθνή αστυνομική επιχείρηση.
Η δικηγόρος Μόνικα Λουθάραγκα, που υπερασπίστηκε έναν από τους συνεργάτες του, μιλά πλέον ανοιχτά για τον τρόπο δράσης των δικτύων αυτών και εκφράζει απογοήτευση για την αδράνεια των αρχών: «Η οικονομία εδώ είναι στάσιμη. Το μόνο που έχει αυξηθεί είναι οι εξαγωγές μπανάνας. Δύο και δύο κάνουν τέσσερα».
Η αστυνομία και οι ένοπλες δυνάμεις κάνουν προσπάθειες να ελέγξουν την κατάσταση στα λιμάνια, με περιπολίες, ελέγχους ακόμη και από δύτες. Όμως η διακίνηση συνεχίζει να σπάει ρεκόρ. Το 2024 κατασχέθηκαν σχεδόν 300 τόνοι ναρκωτικών – αριθμός-ρεκόρ. Ο αξιωματικός Κρίστιαν Κοθάρ Κουέβα αναφέρει αύξηση κατά 30% στις κατασχέσεις με προορισμό την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια.
Ο κίνδυνος για όσους εμπλέκονται στη διακίνηση έχει αυξηθεί. Ο οδηγός Χουάν σημειώνει πως παλαιότερα γινόταν λόγος για κιλά, ενώ σήμερα για τόνους. «Αν δεν “μολύνεις” τα κοντέινερ, έχεις δύο επιλογές: να εγκαταλείψεις τη δουλειά ή να πεθάνεις».
Η πανδημία άφησε τον Ισημερινό με εξασθενημένη οικονομία και κράτος, κάτι που εκμεταλλεύτηκαν τα κυκλώματα. Οι ευρωπαϊκές συμμορίες βρήκαν ευκαιρία να διεισδύσουν χάρη σε χαλαρούς κανόνες και ελλιπή εμπειρία των τοπικών αρχών. Η Λουθάραγκα θεωρεί ότι το 2021 ήταν το σημείο καμπής, όταν οι Αλβανοί κατέκλυσαν τη χώρα και αυξήθηκαν θεαματικά οι εξαγωγές μπανάνας, ακόμη και προς την Αλβανία.
«Πρόκειται για μια επικερδή επιχείρηση που καταστρέφει τον Ισημερινό και ωφελεί το οργανωμένο έγκλημα. Πώς μπορούμε να δεχτούμε μια οικονομία βασισμένη στον πόνο;»
Η αυξανόμενη κατανάλωση ναρκωτικών σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Αυστραλία τροφοδοτεί το πρόβλημα. Στοιχεία του ΟΗΕ δείχνουν ρεκόρ κατανάλωσης παγκοσμίως, με το Ηνωμένο Βασίλειο να έχει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό χρήσης. Η ετήσια κατανάλωση φτάνει τους 117 τόνους και η αξία της αγοράς εκτιμάται σε 11 δισ. λίρες.
Η Βρετανική Υπηρεσία Εγκλήματος (NCA) τονίζει ότι οι προσπάθειες καταστολής της προσφοράς δεν αρκούν. «Το κλειδί είναι η μείωση της ζήτησης», λέει ο υπαρχηγός της Τσαρλς Γέιτς. Ο ίδιος επισημαίνει πως «η αλυσίδα που καταλήγει στη “διασκέδαση στο Ηνωμένο Βασίλειο” περιλαμβάνει πολύ βία». «Αυτό που διασκεδάζει έναν άνθρωπο, πιθανόν να κόστισε 20 ζωές».