Η Αλβανία συγκαταλέγεται στις χώρες με τις χαμηλότερες κρατικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (R&D) στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το 2024. Συγκεκριμένα, το ποσοστό του ΑΕΠ που διατέθηκε για τον σκοπό αυτόν ανήλθε μόλις στο 0,19%, ποσό που σε απόλυτους αριθμούς αντιστοιχεί σε 40,9 εκατομμύρια ευρώ.
Με αυτό το ποσοστό, η Αλβανία βρίσκεται προτελευταία στην ευρωπαϊκή κατάταξη, ξεπερνώντας μόνο τη Ρουμανία. Στην Σερβία, με διαθέσιμα στοιχεία για το 2024, το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 0,4% του ΑΕΠ.
Για λόγους σύγκρισης, ο μέσος όρος των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης φτάνει το 0,71% του ΑΕΠ, με συνολικές κρατικές δαπάνες για R&D να ανέρχονται στα 127,9 δισεκατομμύρια ευρώ. Η διαφορά είναι ιδιαίτερα έντονη και φανερώνει το χάσμα ανάμεσα στην Αλβανία και τις χώρες που επενδύουν σταθερά στη γνώση, την καινοτομία και την τεχνολογική πρόοδο.
Σύμφωνα με ειδικούς, το χαμηλό επίπεδο κρατικών δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη στην Αλβανία σχετίζεται κυρίως με την έλλειψη θεσμικού ενδιαφέροντος για την επιστημονική έρευνα, καθώς και με τη δομή της οικονομίας, που βασίζεται κυρίως στους τομείς της οικοδομής και του τουρισμού – κλάδοι που δεν απαιτούν ιδιαίτερη τεχνολογική καινοτομία ή επιστημονική παραγωγή.
Επιπλέον, η απουσία μιας σαφούς εθνικής στρατηγικής για την έρευνα και την ανάπτυξη έχει οδηγήσει σε χρόνια υποχρηματοδότηση, καθώς και σε έλλειψη σύγχρονων ακαδημαϊκών και ερευνητικών υποδομών.
Σε μια εποχή όπου οι παγκόσμιες οικονομίες κινούνται προς την ψηφιακή καινοτομία, την τεχνητή νοημοσύνη και τις τεχνολογίες πληροφορικής, η έλλειψη επενδύσεων στον τομέα της R&D αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της Αλβανίας. Η ίδια η Eurostat τονίζει ότι οι δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη είναι θεμελιώδεις για την ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη πρόοδο, καθιστώντας τη θέση της Αλβανίας στο κάτω άκρο της ευρωπαϊκής κατάταξης ένα σημάδι που απαιτεί προβληματισμό και αλλαγή στρατηγικής πορείας.