Η κυκλοφορία μετρητών στην Αλβανία παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, με περισσότερα από 4,4 δισεκατομμύρια ευρώ να κυκλοφορούν εκτός τραπεζικού συστήματος. Το φαινόμενο αυτό ενισχύει την παραοικονομία, περιπλέκει την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και περιορίζει τη διαφάνεια στη ροή κεφαλαίων.
Η εκτεταμένη χρήση μετρητών για συναλλαγές στην Αλβανία έχει μετατραπεί σε μείζον εμπόδιο για τη διαφάνεια και τον εκσυγχρονισμό του οικονομικού συστήματος, προειδοποιούν ειδικοί του χρηματοπιστωτικού τομέα. Παρά τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού, οι πολίτες και οι επιχειρήσεις συνεχίζουν να προτιμούν τις πληρωμές με φυσικό χρήμα, παρακάμπτοντας τους θεσμοθετημένους τραπεζικούς μηχανισμούς.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Τράπεζας της Αλβανίας, στο τέλος Ιουνίου η συνολική ποσότητα μετρητών που κυκλοφορούν εκτός τραπεζικού συστήματος ανήλθε σε 4,42 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση άνω των 460 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με τον Ιούνιο του προηγούμενου έτους. Πρόκειται για διπλασιασμό σε μία δεκαετία και σχεδόν τριπλασιασμό σε σχέση με τη δεκαετία του 2000.
Η εντεινόμενη κυκλοφορία μετρητών δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις για την πάταξη της φοροδιαφυγής και του ξεπλύματος χρήματος, καθώς καθιστά αδύνατη την ιχνηλάτηση της προέλευσης των χρημάτων και υπονομεύει τη διαφάνεια των συναλλαγών. Παράλληλα, διευκολύνει την αποφυγή καταβολής φόρων και εισφορών, πλήττοντας τα δημόσια έσοδα.
Το Υπουργείο Οικονομικών της Αλβανίας εργάζεται ήδη προς την κατεύθυνση της νομοθέτησης ανώτατου ορίου στις συναλλαγές με μετρητά για τους πολίτες, ένα μέτρο που ήδη εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ελλάδα, η Ουγγαρία και η Βόρεια Μακεδονία. Σήμερα στην Αλβανία, όρια ισχύουν μόνο για τις επιχειρήσεις, οι οποίες δεν μπορούν να πραγματοποιούν συναλλαγές με μετρητά άνω των 150.000 λεκ. Αντίθετα, οι πολίτες μπορούν να κάνουν οποιαδήποτε αγορά με μετρητά, χωρίς έλεγχο ή περιορισμό.
Εξετάζεται επίσης υποχρεωτική αποδοχή πληρωμών με κάρτα από όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους ή τομέα δραστηριότητας. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου οι επιχειρήσεις επιβάλλουν προσαυξήσεις στις συναλλαγές με κάρτα – πρακτική που θεωρείται καταχρηστική και αντικίνητρο για την ψηφιακή πληρωμή.
Η ανάγκη για χρηματοοικονομική εκπαίδευση των πολιτών τονίζεται ως προτεραιότητα από τους ειδικούς. Αν και το τραπεζικό σύστημα έχει αναβαθμιστεί σημαντικά – με 1.000 ATM, 25.000 POS και δυνατότητες για εξ αποστάσεως πληρωμή φόρων, λογαριασμών ρεύματος και νερού – μεγάλο μέρος του πληθυσμού συνεχίζει να προτιμά τις παραδοσιακές μεθόδους.
Κρίσιμο ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει και το σύστημα άμεσων ηλεκτρονικών πληρωμών (instant payment), το οποίο αναμένεται να εφαρμοστεί πλήρως έως το τέλος του 2026. Ο στόχος είναι το 50% των χρηματοοικονομικών συναλλαγών να πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού συστήματος, χωρίς τη χρήση μετρητών.
Η ανεξέλεγκτη κυκλοφορία φυσικού χρήματος, σύμφωνα με αναλυτές, έχει πολλαπλό κόστος για την οικονομία: αυξάνει τις εστίες φοροδιαφυγής, ενισχύει την παραοικονομία, καθυστερεί την ενσωμάτωση της Αλβανίας στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό πλαίσιο και καθιστά την καταπολέμηση της διαφθοράς και του ξεπλύματος χρήματος σχεδόν αδύνατη.